Dr. Şevket Dalboy Siyaset ve Sosyal Bilimci Gazeteci
Tarih, sayılarla kazanılmış savaşları yazar; ama nadiren aklın sayıları yendiği anlara yeterince dikkat kesilir. Oysa 1601 yılında Kanije Kalesi önünde yaşananlar, askerî tarihin en çarpıcı derslerinden birini verir: Savaş meydanında belirleyici olan her zaman asker sayısı değil, algıdır.
Kanije Kuşatması’nı yalnızca 17. yüzyılın askerî bir başarısı olarak görmek, onun asıl dersini gözden kaçırmak olur. Çünkü Tiryaki Hasan Paşa’nın uyguladığı yöntemler, biçim değiştirse de günümüz siyaseti ve modern savaşların merkezinde hâlâ durmaktadır
Bugün savaşlar yalnızca cephede değil; ekranlarda, sosyal medyada, diplomasi masalarında ve kamuoyunun zihninde yürütülüyor. Modern orduların asker sayısından çok, algı yönetimi, bilgi üstünlüğü ve moral kontrolü konuşuluyor. Kanije’de yapılan sahte hücumlar, bugün yerini dezenformasyona; gece baskınları, ani medya hamlelerine; sahte teslimiyet görüşmeleri ise diplomatik oyalama taktiklerine bırakmış durumda
Günümüz siyasetinde de benzer bir tablo vardır. Sayısal güç, ekonomik büyüklük ya da askerî kapasite tek başına yeterli değildir. Asıl belirleyici olan, rakibin neye inandırıldığıdır. Sürekli kriz algısı oluşturmak, karşı tarafı belirsizlik içinde tutmak, onu sürekli “bir şey mi geliyor?” endişesine sürüklemek, modern psikolojik savaşın temel araçlarıdır. Hasan Paşa’nın Haçlı ordusuna yaşattığı uykusuzluk ve güvensizlik, bugün kamuoylarına yaşatılmaktadır
Modern savaş literatüründe sıkça vurgulanan bir gerçek vardır: Moralini kaybeden ordu, savaşmadan yenilir
Kanije’de Habsburg ordusu tam olarak bunu yaşamıştır. Asker sayısı vardı; ama inandığı bir zafer fikri kalmamıştı. Günümüzde de ordular, devletler ve hatta toplumlar, fizikî yenilgiden önce zihinsel çözülme yaşar. Ekonomik savaşlar, medya baskıları, diplomatik yalnızlaştırmalar hep bu çözülmeyi hızlandırmak için kullanılır.
Tiryaki Hasan Paşa’nın başarısı, bize şunu hatırlatır:
Gerçek güç, yalnızca imkânlara sahip olmak değil; karşı tarafın o imkânlardan korkmasını sağlamaktır. Kanije’de Osmanlı’nın takviyesi yoktu; ama Haçlılar var sanıyordu. Bugün de çoğu zaman olmayan güçler varmış gibi algılanır, olan güçler ise görünmez kılınır
Sonuç olarak Kanije, sadece geçmişin bir askerî zaferi değil; bugünün dünyasını anlamak için güçlü bir anahtardır. Değişen silahlar, teknolojiler ve aktörlerdir. Değişmeyen ise şudur:
Savaşı kazanan, önce zihinleri ele geçirendir. Ve belki de bu yüzden Kanije hâlâ konuşulmaktadır. Çünkü akıl, zamana yenilmez
