200 BİN YEDEK ASKER HEDEFİ: GÜVENLİK İHTİYACI, SİYASİ TERCİH VE AVRUPA’NIN GELECEĞİ
Dr. Şevket Dalboy
Siyaset Bilimci – Sosyal Bilimci (İGÜ) – Gazeteci ve Yazar
Bir ülkenin güvenliğini sağlaması elbette devletin en temel sorumluluklarından biridir. Hiçbir devlet, vatandaşlarının can ve mal güvenliğini tehlikeye atacak gelişmeler karşısında kayıtsız kalamaz. Ancak güvenliği sağlamakla toplumu sürekli bir savaş ihtimaline hazırlamak, birbirinden farklı iki politikadır. Bugün Almanya’da yaşanan gelişmeler tam da bu ayrımın yeniden tartışılmasını gerektiriyor. Bir tarafta Rusya-Ukrayna savaşıyla derinleşen güvenlik kaygıları, diğer tarafta askerî kapasiteyi büyütme, yedek asker sayısını artırma ve toplumun gündelik hayatını giderek daha fazla savunma politikalarına göre düzenleme çabası var. Asıl soru şu: Almanya kendisini olası bir saldırıya karşı mı korumaya çalışıyor, yoksa Avrupa’yı uzun yıllar sürebilecek bir askerî gerilimin parçası hâline getirecek bir yol mu izliyor?
Alman hükümetinin hazırladığı Yedek Askerliği Güçlendirme Yasası, bu tartışmanın somut örneklerinden biri. Hükümet, bugün yaklaşık 60 bin civarında olan aktif planlamaya dâhil edilmiş yedek asker sayısını 2033 yılına kadar en az 200 bine çıkarmayı hedefliyor. Tasarıyla bugüne kadar büyük ölçüde gönüllülük esasına dayanan yedek askerlik sisteminin daha bağlayıcı hâle getirilmesi öngörülüyor. Mevcut uygulamadaki “çifte gönüllülük” ilkesi, yani hem yedek askerin hem de işvereninin askerî eğitime onay vermesi şartı, değiştirilmek isteniyor. Yeni düzenleme kabul edilirse belirli koşullardaki eski askerler eğitim ve görevler için zorunlu olarak çağrılabilecek, işverenlerin de çalışanlarını bu görevlerden alıkoyma imkânı önemli ölçüde daralacak. Üstelik bu yükümlülükler yalnızca savaş veya olağanüstü savunma hâliyle sınırlı düşünülmüyor. Tasarı, barış döneminde de yedek askerlerin daha düzenli ve zorunlu biçimde göreve çağrılabilmesinin önünü açmayı amaçlıyor.
Burada önemli bir ayrıntıyı gözden kaçırmamak gerekiyor: Söz konusu düzenleme, bütün Alman vatandaşlarının yarın askere alınacağı anlamına gelmiyor. Tartışılan yasa, esas olarak daha önce askerlik yapmış ve yedek asker statüsünde bulunan kişilerin yükümlülüklerini yeniden düzenliyor. Ayrıca 200 bin kişilik hedef de bir gecede ulaşılacak bir sayı değil; aşamalı bir askerî personel planının parçası. Ancak bu ayrıntılar, meselenin toplumsal ve siyasi önemini ortadan kaldırmıyor. Çünkü devlet, askerî ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla vatandaşların çalışma hayatına, işverenlerin personel planlamasına ve insanların gelecek beklentilerine daha doğrudan müdahale edebilecek yeni bir çerçeve oluşturuyor.
GÜVENLİK KAYGISI NEREDE BİTİYOR, SAVAŞ PSİKOLOJİSİ NEREDE BAŞLIYOR?
Alman hükümeti bu adımları Avrupa’daki değişen güvenlik koşulları, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırısı ve NATO kapsamındaki savunma yükümlülükleriyle açıklıyor. Bu gerekçelerin ciddiye alınması gerekir. Rusya-Ukrayna savaşı, Avrupa’nın güvenlik mimarisini önemli ölçüde değiştirdi. Almanya’nın da savunma kapasitesini, altyapısını ve krizlere karşı hazırlığını gözden geçirmesi anlaşılabilir bir devlet politikasıdır. Bir ülkenin savunmasız kalmasını istemek gerçekçi değildir. Fakat savunma ihtiyacını kabul etmek, her askerî genişlemeyi sorgusuz sualsiz desteklemek anlamına da gelmez.
Asıl tehlike, savaş ihtimalinin toplumun günlük hayatında normal ve kaçınılmaz bir beklentiye dönüşmesidir. İnsanlar sürekli daha fazla silahlanma, daha fazla asker, daha fazla askerî tatbikat ve daha büyük tehdit söylemleriyle karşı karşıya kaldığında, barış fikri giderek geri plana itilebilir. Bir süre sonra savaş, önlenmesi gereken büyük bir felaket olmaktan çıkıp hazırlıklı olunması gereken sıradan bir ihtimal gibi algılanmaya başlayabilir. Oysa savaşın gerçek yüzü, siyasi açıklamalarda kullanılan stratejik kavramlardan çok daha ağırdır. Savaş; ölüm, yaralanma, sakatlık, parçalanmış aileler, yerinden edilmiş insanlar, yıkılmış şehirler, ekonomik çöküş ve kuşaklar boyunca taşınan travmalar demektir. Bir ülkenin yalnızca askerî gücünü değil, eğitimini, sağlığını, sosyal devletini ve toplumsal huzurunu da yıllarca geriye götürebilir.
Almanya’nın tarihsel tecrübesi bu konuda çok şey anlatıyor. İki dünya savaşının yıkımını yaşamış, şehirleri harabeye dönmüş, milyonlarca insanını kaybetmiş bir ülkenin barışın değerini herkesten iyi bilmesi beklenir. Alman toplumu, geçmişte yaşanan felaketlerin ardından demokrasi, insan hakları ve Avrupa’da barış içinde bir arada yaşama düşüncesini siyasal kültürünün önemli bir parçası hâline getirdi. Bugün bu tarihsel sorumluluk, yalnızca askerî hazırlık üzerinden değil, diplomasi ve çatışmayı önleme iradesi üzerinden de değerlendirilmelidir.
BU ASKERÎ BÜYÜMENİN SİYASİ VE EKONOMİK KAZANANI KİM?
Almanya’nın askerî kapasitesini artırma politikasının arkasında yalnızca ülkenin kendi güvenlik ihtiyaçları bulunmuyor. Bu süreci NATO’nun yeni savunma hedeflerinden, ABD ile Avrupa arasındaki askerî ilişkilerden ve küresel silah ekonomisinden bağımsız değerlendirmek mümkün değil. Avrupa ülkeleri savunma harcamalarını artırırken, hangi silahların nereden alınacağı, hangi teknolojilere yatırım yapılacağı ve savunma sanayisinin hangi ülkelerin şirketleri tarafından şekillendirileceği de büyük önem taşıyor.
Avrupa Merkez Bankası’nın 2026 tarihli değerlendirmesi bu noktada dikkat çekici bir tespit içeriyor: Avrupa’nın savunma sanayisindeki parçalanmış yapı ve uzun yıllara yayılan yetersiz yatırımlar, kıtanın kritik askerî sistemlerde Avrupa Birliği dışındaki tedarikçilere, özellikle de ABD’ye bağımlılığını artırmış durumda. Yani Avrupa bir yandan kendi savunmasını güçlendirmek isterken diğer yandan ihtiyaç duyduğu bazı önemli askerî sistemler için dışarıya bağımlı kalabiliyor. Bu durum, savunma harcamalarının yalnızca güvenlik değil, aynı zamanda ekonomik ve stratejik bağımsızlık meselesi olduğunu gösteriyor.
Burada ABD’nin çıkarlarını da sorgulamak gerekir. ABD, NATO’nun en güçlü askerî aktörü olarak Avrupa güvenliğinde belirleyici bir konuma sahip. Avrupa’nın savunma harcamalarını artırması, Amerikan savunma sanayisi için de önemli ticari fırsatlar yaratabilir. Silah, mühimmat, hava savunma sistemi, askerî yazılım ve teknoloji alanlarında büyüyen talep, bu sektörde faaliyet gösteren şirketlere ekonomik kazanç sağlayabilir. Ancak bu durumdan hareketle savaşın tek kazananının ABD olduğunu kesin bir gerçek gibi sunmak doğru olmaz. Avrupa’daki savunma şirketleri de bu süreçten yararlanabilir; ayrıca ABD’nin kendi içinde de askerî harcamaların maliyeti, siyasi sonuçları ve stratejik riskleri üzerine tartışmalar bulunmaktadır.
Bununla birlikte şu soru son derece meşrudur: Avrupa kendi güvenliğini güçlendirirken neden aynı zamanda dışa bağımlılığını azaltacak bağımsız bir savunma ve diplomasi politikası geliştirmekte zorlanıyor? Almanya, Avrupa’nın ekonomik açıdan en güçlü ülkelerinden biri olarak kıtanın güvenlik politikasında daha bağımsız bir rol üstlenebilir. Ancak bunun yolu yalnızca daha fazla asker ve daha fazla silah üretmek değildir. Ortak Avrupa savunma kapasitesi, kendi teknolojisini geliştirme, diplomatik kanalları açık tutma ve krizleri önleyecek siyasi girişimlerde bulunma da bu politikanın temel parçaları olmalıdır.
SAVAŞIN FATURASI YALNIZCA BÜTÇEYE ÇIKMAZ
Almanya’nın savunma harcamalarındaki artışın ekonomik sonuçları da tartışılmalıdır. Savunma yatırımları bazı sektörlerde istihdam oluşturabilir, teknoloji geliştirilmesine katkı sağlayabilir ve sanayi üretimini artırabilir. Güvenlik altyapısına yapılan yatırımların belirli ekonomik faydaları olduğu da inkâr edilemez. Fakat kamu kaynaklarının sınırsız olmadığı unutulmamalıdır. Savunmaya ayrılan her ek kaynak, başka kamu ihtiyaçlarıyla birlikte değerlendirilmek zorundadır. Eğitim, sağlık, konut, ulaşım, emeklilik ve sosyal hizmetler gibi alanlarda zaten ciddi beklentiler bulunan Almanya’da, bütçe önceliklerinin nasıl belirleneceği toplumun geleceğini doğrudan etkileyecektir.
Üstelik mesele yalnızca devlet bütçesi değildir. Yedek askerlerin zorunlu göreve çağrılması, işletmelerde personel eksikliği yaratabilir. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmelerde birkaç çalışanın haftalar boyunca işinden ayrılması, üretim ve hizmet süreçlerini aksatabilir. Alman Sanayi ve Ticaret Odası temsilcilerinin de gönüllülük esasının öncelikle denenmesi gerektiğini savunması, iş dünyasının bu kaygısını ortaya koyuyor. Devletin savunma ihtiyacı ile işletmelerin ve çalışanların hakları arasında makul bir denge kurulması gerekiyor.
Daha önemlisi, genç kuşakların geleceğe nasıl bakacağıdır. Gençler eğitim, meslek, aile kurma, ekonomik güvence ve özgür bir yaşam beklentisiyle yetişmek ister. Sürekli askerî tehditlerin konuşulduğu, savunma yükümlülüklerinin genişletildiği ve savaş ihtimalinin siyasi gündemin merkezine yerleştiği bir ortamda bu beklentiler zarar görebilir. Bir toplumun geleceğini yalnızca kaç asker yetiştirdiğiyle ölçemeyiz. O toplumun çocuklarına nasıl bir dünya bıraktığı da en az bunun kadar önemlidir.
ALMANYA’NIN İHTİYACI DAHA FAZLA GERİLİM Mİ, DAHA GÜÇLÜ BİR BARIŞ POLİTİKASI MI?
Almanya’nın güvenlik kaygılarını anlamak başka, Avrupa’yı sürekli askerî gerilimin içinde tutan politikaları sorgulamadan kabul etmek başkadır. Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırısı uluslararası hukuka aykırıdır ve Ukrayna’nın kendisini savunma hakkı vardır. Ancak bu gerçek, savaşın genişlemesini önlemek için diplomatik çaba gösterilmesi gereğini ortadan kaldırmaz. Askerî caydırıcılık ile diplomasi birbirinin alternatifi olmak zorunda değildir. Tam tersine, kalıcı güvenlik ancak savunma kapasitesi, müzakere, uluslararası hukuk ve karşılıklı güven mekanizmalarının birlikte işletilmesiyle sağlanabilir.
Alman siyasetçilerinin kamuoyuna açıklaması gereken temel mesele de budur: 200 bin yedek asker hedefi hangi somut güvenlik senaryosuna dayanıyor? Bu büyümenin maliyeti ne olacak? Vatandaşların çalışma hayatı ve temel hakları nasıl korunacak? Askerî harcamalar artarken sosyal devletin yükümlülükleri nasıl yerine getirilecek? Avrupa’nın ABD’ye askerî ve teknolojik bağımlılığını azaltmak için hangi adımlar atılacak? Ve en önemlisi, bütün bu hazırlıkların yanında savaşı önlemek için nasıl bir diplomatik strateji izlenecek?
Bir ülkenin güçlü olması, yalnızca savaşabilecek kapasiteye sahip olması değildir. Gerçek güç, savaşın önüne geçebilecek siyasi akla, ekonomik dayanıklılığa, toplumsal birliğe ve bağımsız karar verebilme yeteneğine de sahip olmaktır. Almanya’nın tarihinden çıkarması gereken en önemli derslerden biri budur. Güvenlik adına atılan adımlar, bir süre sonra toplumun özgürlüklerini, ekonomik refahını ve barış beklentisini zayıflatmamalıdır.
Unutulmamalıdır ki savaş başladığında bedelini çoğu zaman karar masalarında oturanlar değil, cepheye gönderilen sıradan insanlar, onların aileleri ve geride kalan toplum öder. Silah üreten şirketler sipariş alabilir, savunma bütçeleri büyüyebilir, jeopolitik güç mücadeleleri yeni kazananlar yaratabilir. Fakat ölen bir insanın, yıkılan bir ailenin ve kaybedilen bir kuşağın telafisi yoktur.
Almanya’nın önünde bugün önemli bir tercih bulunuyor: Güvenliğini güçlendirirken barışı da güçlendiren bir Avrupa’nın öncüsü olmak mı, yoksa askerî rekabetin giderek büyüdüğü bir kıtanın parçası hâline gelmek mi? Bu sorunun cevabı yalnızca Alman siyasetçilerinin değil, bütün Avrupa toplumlarının geleceğini belirleyecek. Çünkü bir ülkenin gerçek başarısı kaç kişiyi savaşa hazırladığıyla değil, kaç insanı savaşın yıkımından koruyabildiğiyle ölçülür.



































