AB, Hürmüz Boğazı krizinin derinleştirdiği enerji baskısı nedeniyle İran’a yönelik yaptırımlarda kademeli esneme seçeneğini tartışmaya açtı; ancak olası bir anlaşmanın güvenilirliği konusunda temkinli yaklaşım sürüyor.
Yasin konyalı
Avrupa Birliği (AB), Hürmüz Boğazı’nın kapalı kalmasının küresel enerji arzına etkileri ve artan maliyet baskısı nedeniyle İran’a yönelik yaptırım politikasını yeniden değerlendirmeye başladı. Kıbrıs’ta düzenlenen gayriresmî AB Liderler Zirvesi’nde, yaptırımların kademeli olarak gevşetilmesi seçeneği ilk kez açık biçimde gündeme geldi.
Almanya Başbakanı Friedrich Merz, boğazın yeniden açılmasını sağlayacak kapsamlı bir anlaşma karşılığında yaptırımların aşamalı olarak hafifletilebileceğini belirtti. Merz, böyle bir uzlaşının İran’ın nükleer faaliyetlerini durdurmasını ve bölgedeki gerilimi tırmandıran adımlardan vazgeçmesini de kapsaması gerektiğini ifade etti. Almanya’nın önerisi, yaptırımların doğrudan kaldırılmasından ziyade müzakere sürecine bağlı bir esneklik mekanizması öngörüyor.
AB yönetimi temkinli
AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ile AB Konseyi Başkanı António Costa, İran ile olası bir anlaşmanın güvenilirliği konusunda ihtiyatlı bir yaklaşım sergiledi. Von der Leyen, yıl başında hükümet karşıtı protestoların sert biçimde bastırılmasını hatırlatarak insan hakları konusuna dikkat çekti. Costa ise İran’ın geçmişte nükleer programına ilişkin taahhütlerini yerine getirmediğini vurguladı.
Enerji maliyetleri karar sürecini etkiliyor
AB liderleri, Hürmüz Boğazı’ndaki krizin enerji fiyatlarını hızla yükselttiği konusunda hemfikir. Petrol ve LNG sevkiyatındaki aksaklıklar, Avrupa’da ithalat maliyetlerini ciddi ölçüde artırdı.
İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, savaşın başlamasından bu yana AB’nin fosil yakıt ithalat maliyetinin 24 milyar euro yükseldiğini açıkladı. Finlandiya Başbakanı Petteri Orpo ise ateşkes ve diplomatik çözüm için tüm seçeneklerin değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.
Yaptırımların kapsamı ve olası sonuçlar
AB’nin İran’a yönelik yaptırımları; enerji ihracatı, bankacılık, ulaştırma ve ticaret gibi birçok alanı kapsıyor. Olası bir gevşeme, İran ekonomisi açısından önemli bir rahatlama sağlayabilirken, AB açısından enerji arzının çeşitlendirilmesine katkı sunabilir.
ABD Başkanı Donald Trump da son haftalarda benzer bir yaklaşım ortaya koyarak, Hürmüz Boğazı’nın açılması ve çatışmaların sona ermesi karşılığında yaptırımların hafifletilebileceğini dile getirdi.
Zirvede diğer başlıklar da ele alındı
Zirvede ayrıca Ukrayna’ya sağlanacak yeni mali destek paketi ve AB’nin uzun vadeli bütçesi de gündeme geldi. Liderler, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy ile bir araya gelerek destek planlarını değerlendirdi.
Toplantı sonunda AB liderleri, Orta Doğu’daki gerilimin azaltılması ve enerji arz güvenliğinin sağlanması için bölgesel ve uluslararası koordinasyonun artırılması gerektiği mesajını verdi.
