Dr. Şevket Dalboy – Siyaset Bilimci, Sosyal Bilimci, Gazeteci-Yazar

Almanya Federal Kabinesi, 18 Kasım 2026 tarihinde çalışma hayatını yakından ilgilendiren önemli bir yasa tasarısını kabul etti. Düzenlemenin en dikkat çekici maddesi, işverenlerin herhangi bir nesnel gerekçe göstermeden yapabildiği süreli iş sözleşmelerinin üst sınırını iki yıldan dört yıla çıkarması. Üstelik bu süre içerisinde sözleşme uzatma sayısı da üçten altıya yükseltiliyor.

İlk bakışta ekonomik durgunlukla mücadele, istihdamı koruma ve işletmelere hareket alanı sağlama amacı taşıyan bu düzenleme, çalışma hayatının geleceği açısından ciddi biçimde tartışılmalıdır. Çünkü mesele yalnızca işverenlerin yeni personel almasını kolaylaştırmak değildir. Asıl mesele, emeğiyle geçinen milyonlarca insanın çalışma ve yaşam güvencesinin hangi ölçüde korunacağıdır.

EKONOMİK RİSKİN FATURASI NEDEN İŞÇİYE ÇIKARILIYOR?

Alman hükümetinin temel gerekçesi, ekonomik belirsizlik yaşayan işletmelerin istihdam konusunda daha cesur davranmasını sağlamak. İşverenlere daha fazla esneklik tanınarak yeni işe alımların teşvik edilmesi hedefleniyor.

Ancak burada önemli bir soru ortaya çıkıyor:

Ekonomik belirsizliğin bütün yükünü neden çalışanlar taşımalıdır? Bir işveren açısından dört yıl boyunca personelini süreli sözleşmelerle çalıştırabilmek önemli bir esneklik sağlayabilir. Fakat aynı durum çalışan açısından dört yıl boyunca geleceğini tam olarak planlayamamak anlamına gelebilir.

Düşününüz; bir çalışan aynı işletmede dört yıl boyunca görev yapıyor, üretime katkı sağlıyor, sorumluluk üstleniyor ve işyerinin bir parçası hâline geliyor. Buna rağmen kalıcı bir iş sözleşmesine kavuşamıyor. Bu insan nasıl ev kiralayacak? Nasıl uzun vadeli kredi kullanacak? Ailesinin geleceğini nasıl planlayacak? Çalışma hayatı yalnızca işverenin bilançosundan ibaret değildir. Çalışanın da bir hayatı, ailesi, ihtiyaçları ve geleceğe ilişkin beklentileri vardır.

GÜVENCESİZLİK, ÇALIŞANIN PAZARLIK GÜCÜNÜ DE ZAYIFLATIR

Konunun belki de en önemli boyutu budur. İş güvencesi yalnızca işten çıkarılmama hakkı değildir. Aynı zamanda çalışanın işyerinde kendisini özgürce ifade edebilmesinin, hakkını arayabilmesinin ve çalışma koşullarına ilişkin taleplerini dile getirebilmesinin temel dayanaklarından biridir.

Sözleşmesinin yenilenip yenilenmeyeceğini bilmeyen bir çalışanın, işveren karşısında ne ölçüde bağımsız davranabileceği tartışmalıdır. Fazla mesaiye itiraz etmek, ücret artışı istemek, çalışma koşullarındaki haksızlıklara karşı çıkmak veya yönetime eleştiri yöneltmek, sözleşmesinin geleceğinden endişe eden bir çalışan için çok daha zor hâle gelebilir.

Dolayısıyla süreli sözleşmelerin dört yıla çıkarılması yalnızca hukuki bir değişiklik değildir. Aynı zamanda işyerindeki güç ilişkilerini de etkileyebilecek bir düzenlemedir. Özellikle meslek hayatına yeni başlayan gençlerin, iş piyasasına ilk adımlarını atarken uzun süreli belirsizlikle karşı karşıya kalması önemli bir sosyal sorundur.

SOSYAL DEVLETİN SORUMLULUĞU NEREDE BAŞLIYOR?

Almanya’nın ekonomik gücü yalnızca şirketlerinin başarısına dayanmaz. Bu ülkenin ekonomik ve toplumsal gelişiminde çalışanların emeği, sendikal mücadelesi, sosyal güvenlik sistemi ve çalışanların karar alma süreçlerine katılımı da belirleyici olmuştur.

Sosyal devlet anlayışının temelinde, ekonomik gelişmenin toplumsal refaha dönüşmesi bulunur. Şirketlerin rekabet gücünü artırmak elbette önemlidir. Ancak bunun yolu çalışanların geleceğini belirsizleştirmekten geçmemelidir.

İşletmelere destek sağlamak, yatırımları teşvik etmek, üretimi artırmak ve yeni istihdam alanları yaratmak mümkündür. Bunlar yapılırken kalıcı istihdamın teşvik edilmesi de temel hedef olmalıdır. Ekonomik büyüme ile çalışan hakları birbirinin karşıtı değildir. Aksine, güvenceli çalışma, düzenli gelir ve güçlü satın alma gücü ekonomik istikrarın da önemli unsurlarıdır.

DÜZENLEMENİN DİĞER MADDELERİ DE DİKKATLE İNCELENMELİ

Tasarı yalnızca süreli sözleşmelerle sınırlı değil. Yıllık geliri belirlenen yüksek eşiğin üzerinde olan çalışanların işten çıkarılmaya karşı hukuki korumasının daraltılması öngörülüyor. İşveren, belirli koşullarda mahkemeden iş ilişkisinin tazminat karşılığında sona erdirilmesini gerekçesiz talep edebilecek.

Fırın ve pastanelerde pazar ve resmi tatil çalışmalarının genişletilmesi, kamu kütüphanelerinde de altı saate kadar çalışma imkânı getirilmesi planlanıyor. Öte yandan büyük şirketlerde çalışanların denetim kurullarındaki temsil haklarını dolanmayı zorlaştıran düzenlemeler bulunuyor. Bu son başlık, çalışanların şirket yönetiminde söz sahibi olabilmesi açısından olumlu bir adımdır.

Dolayısıyla tasarının bütün maddelerini aynı kefeye koymak doğru değildir. Bazı hükümler çalışanların temsil ve katılım haklarını güçlendirirken bazıları çalışma güvencesini zayıflatma riski taşımaktadır.

ASIL TARTIŞMAMIZ GEREKEN: EKONOMİ KİMİN İÇİN BÜYÜYOR?

Bugün Avrupa’nın karşı karşıya olduğu temel sorunlardan biri ekonomik büyümenin toplumsal refaha ne ölçüde dönüştüğü meselesidir. Şirketlerin kârlılığı artarken çalışanların yaşam koşulları iyileşmiyorsa, ekonomik büyümenin toplumsal karşılığını sorgulamak gerekir.

Ücretlerin kira ve yaşam maliyetleri karşısında eridiği, gençlerin gelecek kaygısı yaşadığı, çalışanların iş güvencesine ihtiyaç duyduğu bir dönemde, istihdam politikalarının merkezinde insan olmalıdır. Dört yıllık süreli sözleşme uygulamasının yeni iş imkânları yaratıp yaratmayacağı henüz kanıtlanmış değildir. Buna karşılık, bu uygulamanın çalışanların yaşam planlamasında belirsizlik yaratabileceği açıktır.

SONUÇ: EKONOMİK REKABETİN BEDELİ ÇALIŞANLAR OLMAMALI

Federal Kabinenin kabul ettiği tasarı henüz yasalaşmış değildir. Parlamento sürecinde değişikliğe uğraması mümkündür. Ancak daha şimdiden çalışma hayatının geleceği açısından önemli bir tartışmayı başlatmıştır.

Bizim yaklaşımımız açıktır: İşverenlerin ekonomik sorunları görmezden gelinemez. Fakat bu sorunların çözümü, çalışanların güvencesini zayıflatmak olmamalıdır. Bir ülkenin ekonomik başarısı yalnızca ihracat rakamları, şirket kârları ve büyüme oranlarıyla ölçülemez. O ülkede çalışan insanların ne kadar güvende olduğu, emeklerinin karşılığını alıp alamadığı ve geleceklerini ne ölçüde planlayabildiği de ekonomik başarının temel ölçütlerindendir.

Unutulmamalıdır ki üretimi gerçekleştiren, hizmetleri sürdüren ve toplumsal yaşamı ayakta tutan insan emeğidir. Ekonomi insan için vardır; insan ekonominin çarkları arasında güvencesiz bir unsur hâline getirilemez. İşçinin emeğini korumayan, çalışanın geleceğini güvence altına almayan hiçbir ekonomik reform, toplumsal açıdan gerçek bir başarı olarak değerlendirilemez.